Bir İnci Kelime
Tevessüm Kelimesinin Anlamı
Tevessüm kelimesi bu kadar hoş olmasına rağmen insanların çoğuna gizli kalmanın bedeli olarak hak ettiği yerde olamamıştır.
Elhamdülillah bu kelime sahildeki çakıl taşları arasındaki inci gibi bana parladı. Aldım kolye yaptım boynuma astım.
Bu kelimeyi isim veya sıfat olarak kullanana hiç rastlamadım vallahi. Sadece tefsirde denk geldim. Bir gün dergi vb bir yayın yaparsak adı şimdiden belli yani, neyse.
Tevessüm ne demek?
Kelime Hicr suresinde geçmektedir.
إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيَاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ
Razi kelimeyi açıklarken şunları aktarmış
Feraset Ehlinin Sezgisi
Alimlerin ayetteki "mütevessimîn" ile ilgili farklı tefsirleri vardır: Bunun, "Feraset sahibi olanlar", yahut "tahkîkî bir bakışla bakanlar", yahut "tefekkür edip, inceden inceye düşünenler", yahut "ibret alanlar", veyahut "basiret sahibi olanlar" manasına olduğu söylenmiştir. Zeccâc ise: "Bu kelimenin Arapça’daki hakiki manası, "bakış ve incelemelerinde son derece ciddi ve sebatlı olup, eşyanın (her şeyin) alametini, vasfını ve özelliğini bilen kimselerdir" der. "Mütevessim" kelimesi, eşyanın hakikatına delalet eden, hususiyeti araştıran kimse anlamındadır.
Keşşaf’ta; Bu kelimenin aslı, bakarak inceleyenler, bunda sebat edip sonunda bakarak inceledikleri şeyin hakiki vasfını öğrenenler anlamındadır.
Tevilatta ise “Müminin ferasetinden sakının, çünkü o Allah’ın nuru ile bakar.” hadisini verip gerekli açıklamayı yapan imam maturidi, bir alâmete bağlı olarak bir şeyi bilen kişidir. Diye ifade eder kelimeyi.
İmam beydavi ise Ayet metninde geçen mütevessimîn, “mütefekkir olanlar” demektir. İşaretten yola çıkıp bir şeyin hakikatini/ gerçeğini bilenler için kullanılır.
İmam Kurtubi en geniş açıklamayı yapar
Mukâtil ve İbn Zeyd ise, "basiret sahibi olanlar" ifadesini tefekkür eden kimseler diye açıklamıştır. ed-Dahhak da, ibret ile nazar edenler, bakanlar diye açıklamıştır. Katade de bunu, ibret alan kimseler diye açıklamıştır. Ebû Ubeyde ise, basiret sahibi olanlar diye açıklamıştır. Hepsinin anlamları birbirine yakındır. et-Tirmizî el-Hakîm de Sabit b. Enes b. Malik'in şöyle dediğini nakleder: Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki: "Şüphesiz, aziz ve celil olan Allah'ın, insanları tevessüm ile (feraset ile.) tanıyan kulları vardır." el-Tirmizî el-Hakim.
İlim adamları derler ki: "Tevessüm (basiret sahibi olmak)" kelimesi "vesm"den tefe'ul vezninde olup kendisi vasıtası ile varılmak istenen başka bir sonuca delil görülen alamet demektir. O bakımdan, bir kimsede hayrın alametleri görüldüğü vakit, Onda hayrın alâmetlerini gördüm" denilir.
Sa'leb der ki: "Vâsim", tepeden tırnağa kadar sana bakıp süzen kimse demektir. "Tevessüm", aslında iyiden iyiye ve sağlam düşünmek demektir. Bu da "vesm"den alınmadır. Vesm ise, deve ve benzerlerinin derisinde bir demir parçası ile iz yapmak demektir. Tevessüm İse, ancak güzel ve fıtrî bir düşünüş ile keskin bir zekâ ve arı bir düşünce ile mümkün olabilir. Bir başkası da şunu ilave eder: Dünyanın lüzumsuz meşgalelerinden kalbin uzak tutulması, masiyetlerin pisliklerinden arındırılması, kötü huyların bulanıklığından ve dünyanın fuzuli işlerinden ırak tutulması ile olur.
Şöyle de açıklanmıştır: Tevessüm, bir takım alâmetlerle yapılan istidlaller demektir. Kimi alametler herkesin açıkça görebileceği ve ilk anda farkedebileceği türdendir. Kimi alametler ise gizli saklıdır, herkes tarafından görülemez ve ilk anda da İdrâk olunamaz.
Bunları aktardıktan sonra faziletli insanların ve sahabilerin bir bakışta kişiler ve olayların iç yüzlerini anlamalarına dair epey örnekler nakleder.
Özetle
Bütün bunlar ışığında kelimenin şu gibi manalara geldiğini söyleyebiliriz:
- ferasetle bakmak
- basiret ile düşünmek
- olayın iç yüzünü idrak etmek
- derin düşünüp anlamak
- aklın işleyişinin önündeki dünyevi engellerden sıyrılıp berrak düşünebilmek
- alametlerden olayın zahirindeki engellere takılmadan batininin mahiyetine ermek
- hikmetle bakış
- hakikatleri sezmek
Bu kelime bu kadar değerli iken isim olarak kullanmak kimseye nasip olmamıştı.
